Norma PN-EN 303-5:2012 dzieli kotły na klasy emisyjne 3, 4 i 5. Klasa 5 jest najwyższa, ale o dopuszczeniu nowego urządzenia do sprzedaży decyduje dziś także spełnienie wymagań Ecodesign. Jeśli na tabliczce znamionowej nie ma żadnej klasy, kocioł traktuje się jako pozaklasowy, czyli tak zwany kopciuch.
Co oznaczają klasy kotłów według PN-EN 303-5?
Norma PN-EN 303-5:2012 określa wymagania i metody badań kotłów na paliwa stałe, między innymi w zakresie emisji tlenku węgla, pyłów i substancji organicznych oraz minimalnej sprawności. Im wyższa klasa, tym niższa emisja zanieczyszczeń i większa sprawność urządzenia.
| Klasa emisyjna | Charakterystyka | Dopuszczenie do sprzedaży |
|---|---|---|
| 3 | Najniższa klasa w normie PN-EN 303-5:2012. Oznacza podstawowe spełnienie wymagań emisyjnych. | Nie dla nowych urządzeń. Status używanego kotła zależy od uchwały antysmogowej w danym województwie. |
| 4 | Pośredni poziom emisji i sprawności. Występuje rzadziej niż klasy 3 i 5. | Nie dla nowych urządzeń. Wymogi dotyczące starszych kotłów określają przepisy lokalne. |
| 5 | Najwyższa klasa normy. Zapewnia wysoką sprawność i znacznie niższą emisję niż stare kotły. | Najwyższa klasa normy, lecz nowe urządzenie musi także spełniać wymagania Ecodesign. |
| Brak klasy | Kocioł pozaklasowy, zwykle określany jako kopciuch. | Nie spełnia współczesnych wymogów. Podlega wymianie w terminie wynikającym z uchwały antysmogowej. |
Klasy 1 i 2 pojawiały się w starszych wersjach normy, między innymi PN-EN 303-5:2002. W wersji z 2012 roku stosuje się klasy 3, 4 i 5, dlatego sama informacja o klasie bez podania wersji normy może być niewystarczająca. W praktyce klasy 1 i 2 nie dają podstaw do uznania kotła za zgodny z obecnymi wymaganiami.
Klasa 5 nie oznacza wyłącznie mniejszego zużycia paliwa. Podczas badań sprawdza się także emisję zanieczyszczeń. Rzeczywista praca kotła zależy jednak od montażu, paliwa i sposobu eksploatacji. W przypadku kotłów zasypowych trzeba sprawdzić w dokumentacji, czy producent wymaga zastosowania bufora ciepła. Instalacja niezgodna z warunkami badania może oznaczać, że urządzenie nie pracuje w konfiguracji, dla której potwierdzono klasę lub zgodność z Ecodesign.
Jak sprawdzić klasę kotła?
Najpierw należy odszukać oznaczenie klasy i numer dokumentu potwierdzającego badanie. Przy weryfikacji urządzenia sprawdź:
- Tabliczkę znamionową – powinna zawierać informację o klasie 3, 4 lub 5 oraz wskazanie normy, według której przeprowadzono badanie.
- Dokumentację techniczno-ruchową – w DTR producent opisuje klasę, paliwo, warunki pracy i wymagania instalacyjne.
- Certyfikat lub świadectwo badań – to ważniejsze potwierdzenie niż sama naklejka na obudowie.
- Producenta urządzenia – jeśli dokumenty zaginęły, poproś o kopię certyfikatu, podając model i numer fabryczny kotła.
Brak klasy na tabliczce znamionowej oznacza kocioł pozaklasowy. Nie należy samodzielnie uznawać go za klasę 3 lub 4 tylko dlatego, że ma nowoczesny wygląd, podajnik albo dawną etykietę ekologiczną.
Szczególną ostrożność trzeba zachować przy tak zwanym Certyfikacie Bezpieczeństwa Ekologicznego wydawanym przez Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla z Zabrza. Był to dawny, dobrowolny dokument oparty na własnej procedurze badawczej, częściowo zbieżnej z normą PN-EN 303-5. Nie jest automatycznie równoważny z klasą 5 ani z Ecodesign. W niektórych przypadkach parametry takiego kotła mogą odpowiadać starszej klasie, ale ostateczna ocena zależy od dokumentów i lokalnych przepisów. Sam napis „kocioł ekologiczny” nie wystarcza.
PN-EN 303-5 a Ecodesign
PN-EN 303-5 jest normą techniczną. Opisuje sposób badania kotła i poziomy wymagań emisyjnych, z których wynikają klasy 3, 4 i 5. Sama norma nie jest ustawą ani uchwałą antysmogową.
Ecodesign, nazywany także Ekoprojektem, jest wymaganiem wynikającym z prawa Unii Europejskiej. Dla kotłów na paliwa stałe obowiązuje w Polsce od 1 stycznia 2020 roku. Nie wprowadza klas 3, 4 i 5, lecz jeden poziom wymagań dotyczących między innymi emisji, sprawności sezonowej i oznakowania energetycznego. Jego wymagania emisyjne są zbliżone do poziomu klasy 5, ale obejmują także dodatkowe kryteria.
Dlatego przy zakupie nowego kotła nie wystarczy informacja „klasa 5”. Trzeba sprawdzić, czy urządzenie ma potwierdzoną zgodność z Ecodesign oraz czy jego model spełnia warunki lokalnej uchwały antysmogowej. Dla pieców i kominków norma PN-EN 303-5 nie jest właściwym dokumentem, ponieważ dotyczy kotłów. Te urządzenia podlegają przede wszystkim wymaganiom Ecodesign dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń.
Co zrobić z kotłem bezklasowym?
Kocioł bez oznaczonej klasy należy traktować jako pozaklasowy. Uchwały antysmogowe poszczególnych województw określają terminy jego wymiany, a także wymagania wobec kotłów klas 3 i 4. Za użytkowanie urządzenia po upływie właściwego terminu może grozić mandat lub grzywna, ale dokładne zasady zależą od miejsca instalacji.
Najpierw sprawdź uchwałę obowiązującą w swojej gminie lub województwie. Jeśli nie masz dokumentów kotła, skontaktuj się z producentem. Przy planowaniu wymiany porównaj nie tylko klasę, lecz także wymagania instalacyjne, rodzaj paliwa i warunki uzyskania dofinansowania. Programy dotacyjne, takie jak „Czyste Powietrze”, mogą wymagać, aby wybrane urządzenie znajdowało się na odpowiedniej liście certyfikowanych produktów.
Najprostsza zasada jest taka: klasa 5 oznacza najwyższy poziom klasyfikacji PN-EN 303-5, Ecodesign potwierdza spełnienie aktualnych wymagań prawnych, a brak klasy oznacza kopciucha przeznaczonego do wymiany zgodnie z lokalną uchwałą antysmogową.
Artykuł ma charakter informacyjny. Ostateczny termin wymiany kotła i wymagania wobec konkretnego urządzenia wynikają z uchwały antysmogowej obowiązującej w danym województwie oraz z dokumentacji producenta.
